Zo werkt circus Disney

Terwijl de kleurrijke figuur van Mickey Mouse voorbijrent, waggelt Katrien voor me door de gang. Waar ik ook kijk, zie ik bekende Disneyfiguren, zoals Goofy, Pluto en een Alice in Wonderland.

Het is vroeg in de ochtend en ik verken het verborgen, uitgestrekte netwerk van ondergrondse diensttunnels onder het 3,6 hectare grote Disney World in Orlando (Florida). Slechts weinig buitenstaanders zien dit zenuwcentrum, want de toegang is streng verboden voor iedereen die hier niet werkt.

De medewerkers, of ‘acteurs’, gebruiken deze ongeveer 4 meter hoge en 5 meter brede, grijsgeverfde tunnels om zich uit het zicht van de bezoekers door of onder het park te verplaatsen. Mijn gids legt uit: ‘Een acteur verkleed als cowboy die door Tomorrowland loopt, zou de betovering verbreken.’

Betovering. Dat woord zal ik vaak horen tijdens de week waarin Disney zijn sluiers (een beetje) oplicht en me (een klein deel van) zijn goed beschermde geheimen onthult. Terwijl we praten, kijk ik toe hoe Katrien haar geelblauwe jurk nog even recht trekt voor ze een verborgen trap op loopt naar het park erboven. Daar controleert ze opnieuw haar uiterlijk in een grote spiegel waarboven een slagzin hangt die de acteurs aanspoort om ‘naar boven en tot het uiterste!’ te gaan. Tevreden opent ze een geheime deur en waggelt ‘het toneel’ op, een zee van glimlachende kinderen in Main Street.

Voor Katrien is dit gewoon het begin van een nieuwe werkdag, maar voor mij is dit allemaal nieuw. Je kunt Disney World natuurlijk afdoen als een mierzoete, kunstmatige wereld. Maar daar gaat het nu juist om: even ontsnappen aan de realiteit. En wie houdt er nu niet van een plek met prachtig verzorgde tuinen, die smetteloos schoon is en met personeel dat er alles aan doet om je een fijne dag te bezorgen?

Ik heb een afspraak met Alex Wright, een ervaren ‘imagineer’ (ontwerper-ingenieur), om 7 uur ’s morgens, twee uur voordat het park opent. In Disney-jargon heet dat ‘als het touw valt’. Wright, een slanke man van 1 meter 80 met blauwe ogen, beschrijft zichzelf graag als ‘veertiger met de geest van een twaalfjarige’. Hij en honderden andere imagineers zijn verantwoordelijk voor het ontwerpen, onderhouden en plannen van ieder detail van de attracties.

Aan het begin van Main Street, bij de karakteristieke poort naar het Magic Kingdom van Disney, vertelt Wright over de eerste keer dat hij Disney World bezocht, op zijn achtste verjaardag. ‘Ik was meteen verslaafd. Ik wist direct dat ik hier op een dag zou werken,’ zegt hij met een brede glimlach. Hoewel er nog geen bezoekers in het park zijn, maar alleen medewerkers die de straat vegen en de vakken van de winkels bijvullen, klinkt er vrolijke ragtimemuziek uit verborgen luidsprekers. ‘Dat is om de medewerkers in de juiste stemming te brengen,’ vertelt Wright. Ik ontdek al snel dat psychologie een belangrijk deel van de opzet van Disney World is.

‘Ons doel is ervoor te zorgen dat onze gasten de realiteit even vergeten,’ zegt Wright terwijl we samen door de tourniquets het park in lopen. ‘We willen dat ze het gevoel hebben dat ze een enorm theater betreden en dat ze opgewonden en vol verwachting zijn.’ De imagineers hebben opzettelijk een ingang naar het park met een laag plafond ontworpen, zodat de gasten zich plotseling midden in ‘de Show’ bevinden. Hun zintuigen worden onmiddellijk gebombardeerd met muziek, de geur van popcorn, en het zicht op Main Street. Zodra ik de eerste blik werp op Main Street, voel ik inderdaad een gevoel van opwinding en verwachting.

‘Walt Disney wilde dat Main Street een onschuldiger, minder jachtige tijd zou uitstralen,’ zegt Wright. Disney gaf zijn imagineers opdracht hun ontwerpen te baseren op de stad uit zijn kindertijd, of in ieder geval hoe hij zich die herinnerde. ‘Hij wilde een gezellig en nostalgisch ontwerp.’ Om dat te bereiken gebruikten de imagineers een techniek die ze ‘verhoogde realiteit’ noemen.

‘Onze ontwerpen zijn misschien niet historisch correct, maar ze trachten een emotionele reactie op te wekken,’ zegt Wright.

Elke verdieping van de gebouwen in Victoriaanse stijl langs de 260 meter lange Main Street is bijvoorbeeld een stuk lager dan de vorige verdieping. Disney leende deze ontwerptechniek van de decorbouwers in het theater. Het wordt ‘gedwongen perspectief’ genoemd en maakt dat de gebouwen intiemer en uitnodigender ogen. ‘We doen ook het tegenovergestelde,’ zegt Wright. Hij wijst naar het Assepoesterkasteel midden in het Magic Kingdom. De imagineers maakten iedere rij stenen (in werkelijkheid van glasvezel en hars) steeds kleiner, zodat de illusie ontstaat dat het kasteel veel hoger is dan het in werkelijkheid is.

Nu het park leeg is, is duidelijk te zien hoeveel moeite Walt Disney en zijn imagineers hebben gedaan om alles perfect in orde te maken. Dat begint bij de vuilbakken. Wright zegt: ‘Walt gaf de bezoekers aan Disneyland drie gratis snoepjes en keek hoe ver ze liepen voor ze de papiertjes weggooiden. Daarom staan onze afvalbakken op ongeveer 9 meter afstand van elkaar.’ Bezoekers bevinden zich bovendien altijd op maximaal 25 meter afstand van een toilet.

De geuren van bakkerijen en andere winkels zweven door Main Street. Discreet verborgen luidsprekers laten zorgvuldig uitgekozen, door computers gecontroleerde achtergrondmuziek horen die harder of zachter gaat, al naar gelang het rumoer van de menigte toeneemt of afneemt.

Toen de Disney-medewerkers ontdekten dat ruim 90 procent van de bezoekers aan de rechterkant van Main Street loopt als ze het park inkomen, plaatsten ze de meeste eettentjes aan de rechterkant en de souvenirwinkels aan de linkerkant. Zo kunnen de bezoekers een restaurant, ijssalon of bakkerij bezoeken als ze het park binnenkomen en een souvenir kopen voordat ze weggaan.

Zelfs het afval wordt hier anders behandeld. Het komt terecht in een uitgestrekt systeem met perslucht, dat het door verborgen buizen schiet. Van alle medewerkers, inclusief de parkdirecteur, wordt verwacht dat ze de rommel oprapen die ze zien liggen (en hij doet het ook!). Een team van schoonmakers met stofzuigers volgt iedere parade om de confetti op te zuigen. Medewerkers hebben strenge regels voor wat betreft hun uiterlijk. Piercings, tatoeages en snorren dienen uit het zicht te blijven.

Achter de schermen roepen posters de stafleden op om ‘positieve energie en een positief beeld uit te stralen!’ Als iemand een medewerker vraagt: ‘Hoe laat is de parade van drie uur?’ (de meest gestelde vraag in het park), ziet hij dat als een kans om contact te maken, zo is hem geleerd. Ze leren dat de gast in werkelijkheid vraagt ‘Op welke plaats kan ik de parade het beste zien?’ of ‘Is het de moeite waard te wachten op de parade?’ Wright legt uit: ‘We nemen onze mensen aan op basis van hun klantvriendelijkheid, niet zozeer om hun capaciteiten. Een goede instelling kun je niet aanleren.’

Bezoekers die doelgericht Main Street doorrennen, op weg naar het kasteel van Assepoester, lopen enkele van de leukste details van het park mis. Ik stap de General Store in en neem de hoorn van een ouderwetse muurtelefoon met zwengel en luister naar een (opgenomen) gesprek tussen de bewoonster boven en haar dochter. Het is een van de verborgen extra’s die Wright en zijn imagineers graag als paaseieren door het park verstoppen. ‘We geven er geen ruchtbaarheid aan omdat we willen dat de mensen het park kunnen “onderzoeken”,’ zegt Wright.

Een ander leuk detail voor zeer oplettende bezoekers zijn de honderden ‘verborgen Mickeys’ die de imagineers in Disney World hebben verstopt. Wat begon als een intern grapje van de imagineers, is nu ook bij het publiek aangeslagen. Ze zijn in het hele park verstopt, bijvoorbeeld in mozaïeken, de grille van een auto en een fresco van de maharadja in het Animal Kingdom. ‘Nog meer paaseieren,’ zegt Wright.

‘Kijk eens naar de ramen op de tweede verdieping van de winkels,’ merkt Wright op, terwijl we door Main Street lopen. Ieder raam bewijst eer aan de ‘sterren’ die dit park hebben geschapen. ‘We beschouwen ze als de aftiteling van onze film,’ zegt Wright. Heel passend draagt het eerste raam, de spoorwegmaatschappij, het opschrift ‘Walter Disney, hoofdingenieur. Houdt dromen op het juiste spoor.’

Nadat ik het bovengrondse deel van het park heb bezocht, krijg ik eindelijk toestemming om achter de schermen te kijken en ‘het heilige der heiligen’ te zien, de zelden bezochte verblijfplaats van Engineering Central. Via een geheime deur (ik heb gezworen de locatie nooit te onthullen, maar laten we zeggen dat als u een Mickey-petje wilt kopen en u in de buurt bent van het kasteel ...) duik ik achter de muur van een winkel, open een deur zonder opschrift en daal af in een diensttunnel.

Zes meter onder het park dwaal ik door de met TL-balken verlichte tunnels langs de kantine voor stafleden, een bank, een zaaltje om te tafeltennissen en een kostuum-/pruikenkamer, tot ik word begroet door Don Partin, het hoofd van de technische dienst van Disney World.

‘Hier komen maar weinig buitenstaanders,’ zegt Partin terwijl hij me de computerruimte laat zien: 30 vierkante meter vol kabels en tafels met apparaten die alles controleren, van een spook dat schreeuwt in het Spookhuis tot de audio-animatronische toespraak van president Barack Obama in de Presidentenhal.

Partin vertelt me dat zijn team vlak voor mijn komst een bericht had ontvangen van het callcenter omdat ‘de PhilharMagic code 101 is voor een onderbreking van de show’. ‘Met andere woorden, om de een of andere reden is in ons 3D-theater de voorstelling gestopt,’ legt Partin uit.

‘We hebben een technicus gestuurd en hij heeft ontdekt dat een kind in het publiek uit zijn stoel was gesprongen, daarmee een veiligheidssensor had aangeraakt en de show was gestopt op het moment dat het doek zou vallen. Dat gebeurt wel eens.’

De afdeling van Partin regelt ook de audio voor alle achtergrondmuziek voor de verschillende sectoren van het park, van de Dixielandmuziek in Main Street tot het Davy Crockett-thema voor Frontierland. Het regelt ook de meeste muziek van de afzonderlijke attracties. Als ik Partin vraag hoe hij voorkomt dat hij knettergek wordt van de miljoenste keer ‘It’s a small world’, reikt hij me glimlachend een koptelefoon. ‘We horen het alleen als we controleren of alles goed werkt.’

Ik koppel mijn hoofdtelefoon aan een console en hoor het geluid van duizenden vleermuizen. In een andere hoor ik het geluid van een aardbeving. ‘Ze zijn beide van de Thunder Mountain,’ zegt Partin. ‘Klinkt goed. Daar is alles 102 (operationeel).’

Weer terug op parkniveau, sta ik met Alex Wright aan het eind van Main Street. Het park gaat open en duizenden bezoekers stromen binnen. De muziek staat luid. Energieke straatartiesten zingen en dansen. Een rijtuig met paarden, vol bezoekers met hun camera’s in de aanslag, ratelt voorbij. ‘Hier draait het om,’ zegt Wright met een enorme glimlach. ‘Dit is de SHOW!’

Zelfs de meest cynische toeschouwer kan het niet nalaten te glimlachen bij het zien van meisjes die zijn verkleed als sprookjesprinsessen, jongetjes als piraten en alle anderen, van tieners tot gepensioneerden, met Mickey en Minnie Mouse-petjes op, dolenthousiast.

Terwijl een Disney-straatartiest twee kleine meisjes souvenirspeldjes aanbiedt, ziet hun moeder me staan en vraagt: ‘Neemt u me niet kwalijk, maar hoe laat is de parade van drie uur?’

Zonder te aarzelen zeg ik: ‘U moet om ongeveer half drie naar Main Street gaan voor het beste plekje. Zeker doen! Het is echt de moeite!’