In een dorp bij Livingstone (Zambia) wachten boeren ongeduldig tot de dag aanbreekt. Jarenlang stonden ze machteloos tegenover kuddes jonge olifantenstieren die ’s nachts de groenten en maïskolven verslonden die zij verbouwden om hun gezinnen te voeden. Maar sinds kort hebben ze een tactiek om hun gewassen te beschermen. Elke nacht steken ze langs de randen van de velden hopen dierenmest met Spaanse peper aan. De smeulende hopen verspreiden de geur van de peper, en daar houden de olifanten niet van.

Als de zon langzaam boven de horizon rijst, blijkt dat deze slimme truc heeft gewerkt. Toen de hongerige olifanten die nacht uit het bos tevoorschijn kwamen om zich op hun maaltijd te storten, werden ze afgeschrikt door de pittige geur van de pepers. Ze schudden hun koppen en verdwenen luid trompetterend in de duisternis. De gewassen van het dorp zijn weer een dag gered.

Net als tientallen andere gemeenschappen in zuidelijk Afrika hebben deze dorpsbewoners een manier gevonden om hun kostbare voedselbronnen te beschermen en samen te leven met de bedreigde plaatselijke wilde dieren. Door het verlies van hun habitat waren de olifanten steeds agressiever geworden. De dorpelingen waren bang voor hen en lieten daarom stropers hun gang gaan.

De positieve verandering is te danken aan het Olifantenpeperproject, het geesteskind van de Australische zakenman Michael Gravina en de Amerikaanse wetenschapper dr. Loki Osborn. Het project ontstond na een toevallige ontmoeting tussen Gravina en Osborn in 2002 in een café in Zimbabwe. Enkele maanden eerder, toen het nieuws van de terreuraanslag op 11 september op de VS nog in de hele wereld nagalmde, besloot Gravina een nieuwe uitdaging te zoeken. Hij zegde zijn baan als IT-consultant op, nam afscheid van zijn huis in Melbourne en begon aan een reis rond de wereld. Uiteindelijk belandde hij in Afrika. ‘En ik woon er nog steeds,’ zegt hij.

Osborn, een in New York geboren zoöloog met een doctoraat van de universiteit van Cambridge, onderzocht sinds begin jaren 90 de conflicterende behoeften van mensen en olifanten in Afrika, en probeerde een manier te vinden om zowel de mensen als de dieren te beschermen. ‘De vraag waarom olifanten beschermde gebieden verlaten, ook als zij niets lijken nodig te hebben, boeide me,’ zegt hij.

Twintig procent van de olifantenreservaten in Afrika is officieel beschermd. Het laatste decennium is de olifantenpopulatie gegroeid, waardoor conflicten tussen mens en olifant om land en voedsel zijn toegenomen. Ze hebben geleid tot dood en verwondingen aan beide kanten. Osborn wist dat de dieren zich op de akkers snel en gemakkelijk kunnen voeden. ‘In een maïsveld zijn ze in een halfuur verzadigd, terwijl ze anders een dag moeten zoeken en van akelige, stekelige bomen moeten eten,’ legt Osborn uit.

In 1991 bezocht hij een bedrijf in Canada dat een spray met Spaanse peper had ontwikkeld om grizzlyberen af te schrikken. Hij begon te experimenteren met het peperextract en zette het in tegen plunderende olifanten in het Zambezi-dal. ‘Een olifantenslurf is ongeveer vijfhonderd keer zo gevoelig als een mensenneus,’ zegt hij. ‘Als een olifant in contact komt met de scherpe capsaïcine in Spaanse pepers, doet hem dat erg veel pijn.’

Maar die pijn trekt na 20 tot 30 minuten weg en daarom is het een zeer doeltreffend en onschadelijk afweermiddel. Osborn en Gravina ontwikkelden een oplossing die geschikt is voor gebruik op grote schaal en zo ontstond de Elephant Pepper Development Trust. Doel van deze stichting is de boeren te onderrichten over het olifantengedrag en hen te leren hoe ze op Spaanse peper gebaseerde afweermiddelen kunnen gebruiken. De boeren leren bijvoorbeeld dat ze rond de gewassen Spaanse peper kunnen planten of doeken met peperolie aan de omheining kunnen hangen.