Jeanne-Louise Calment was 13 jaar toen ze Vincent van Gogh in 1888 ontmoette, in de winkel van haar oom in Arles. Ze omschreef de kunstenaar later als vies, lomp en erg lelijk. De Française zag hoe de Eiffeltoren werd gebouwd, overleefde twee wereldoorlogen en in 1988 erkende het Guinness Book of World Records haar als ‘oudste nog levende persoon ter wereld’. Calment was toen 113. Ze zette nog een paar records op haar naam: in 1990 figureerde ze als oudste actrice ooit in een film over Vincent van Gogh; op haar 120ste werd ze officieel de langstlevende persoon ooit en op haar 121ste bracht ze een hiphopplaat uit. Ze stierf op 4 augustus 1997: 122 jaar en 164 dagen oud.

Een dergelijke leeftijd is letterlijk maar voor een enkeling weggelegd. In België worden vrouwen tegenwoordig gemiddeld 82, ruim zes jaar ouder dan mannen (76). Maar hoewel de statistieken de dames bij voorbaat een voorsprong geven, heeft iedereen een langer en gezonder leven voor een groot deel in eigen hand, meent internist Joop Stork (70).

Hij neemt zichzelf als voorbeeld. Stork eet gezonde bruine boterhammen, drinkt nauwelijks alcohol, tennist fanatiek en is nooit ziek. Oké, hij draagt een bril en steunzolen en is een tikkeltje te zwaar. De dokter adviseert zichzelf daarom geregeld te matigen met lekkere dinertjes.

Al meer dan 40 jaar keert de internist patiënten binnenstebuiten, op zoek naar hun gezondheidsproblemen en de oplossingen. Die zijn vaak verrassend simpel. Met gemak schudt de dokter tien recepten voor een langer leven uit de mouw. Van het voorspelbare meer bewegen en minder drinken, tot het advies: niet diëten, maar weinig eten. Het is niet ingewikkeld, zegt Stork. ‘Het is een kwestie van weten en doen. Dat kan je echt jaren schelen.’

1 Maak plezier!

Zorg dat je een levensvervulling hebt, plezier, ambitie, geluk, luidt het allereerste voorschrift van de dokter. Elke dag dat je niet hebt gelachen is een verspilling van je ‘leeftijd’, zegt Stork. Een medisch bewijs heeft hij er niet voor, maar na jarenlange ervaring als consulent in een psychiatrische kliniek, weet hij dat een ongezonde geest wel degelijk effect kan hebben op het lichaam. Mensen met geestelijke problemen worden eerder ziek en zorgen slechter voor zichzelf, was zijn observatie. ‘Dat kost je jaren.’

Ook trouwen is goed voor de gezondheid, blijkt uit de statistieken. Gehuwden leven langer dan alleenstaanden, mensen die gescheiden zijn en verweduwden, vermoedelijk vanwege een gezondere leefstijl. Gehuwde mannen van 50 jaar leven gemiddeld vier jaar langer dan ongehuwde mannen van die leeftijd, aldus het Nationaal Instituut voor Statistiek. Voor vrouwen levert het huwelijk twee extra levensjaren op.

2 Beweeg

Wanneer je de binnenzijde van hart en bloedvaten zou uitspreiden, ligt er per persoon een orgaan ter grootte van een voetbalveld op straat. Geen wonder dat internisten dit grote orgaan gezond willen houden. Bewegen dus, maant dokter Stork.

Want op dat voetbalveld, waar het vatenstelselteam strijdt tegen de risicofactorenploeg, is een hoofdrol weggelegd voor de aanvoerder van de risicoclub: overgewicht. Als die wordt uitgeschakeld, vervolgt Stork zijn beeldspraak, laten ook zijn teamgenoten het afweten die verantwoordelijk zijn voor hoge bloeddruk, slechte cholesterolwaarden en te hoog suikergehalte in het bloed.

Als je te dik bent, is bewegen net zo belangrijk als minder eten, onderstreept de dokter. ‘Beweging stimuleert de bloedsomloop en dat houdt de vaten open en gezond. Slechte vetstoffen hebben bij een goede circulatie minder kans zich af te zetten aan de binnenzijde van de vaatwand. Wie een zittend leven leidt, slibt dicht.’

En voor bewegen ben je nooit te oud. Neem de Française Jean-Louise Calment uit het begin van het artikel: ze tenniste vroeger veel, ging op haar 85ste nog schermen en reed tot haar 100ste met de fiets.

3 Ouders: geef uw kind gezonde voeding

Ouders spelen een sleutelrol in het lang leven van kinderen, betoogt Stork. Zij moeten zorgen dat hun kroost gezonde voeding binnenkrijgt. Geen snoep, chips, friet en frikadellen, zegt de onverbiddelijke dokter, die zijn eigen kleinkinderen een boterham met verse aardbeien als snack voorschotelt. ‘Wanneer je als kind eenmaal dik bent, kom je daar nooit meer van af. Het brengt onherstelbare schade aan je lichaam en beïnvloedt de gezondheid in je verdere leven.’

Gezond eten begint met borstvoeding. Kind & Gezin propageert al jaren moedermelk als de beste voeding voor een baby, omdat het de voedingsstoffen bevat die een zuigeling nodig heeft en beschermt tegen ziekten en infecties. Als het over vaste voeding gaat definieert dokter Stork gezond eten voor jong en oud aan de hand van drie voorwaarden:

• De helft van de voeding moet bestaan uit koolhydraten, voor voldoende energie.
• Eet 60 tot 80 gram eiwit, dat zijn de bouwstenen van het lichaam. Volgens Nice blijkt dat het gebruikelijke Belgische eetpatroon van vis, vlees, eieren, zuivel, kaas en brood voldoende eiwitten bevat.
• Zorg dat de meeste vetten die je binnenkrijgt meervoudig onverzadigde vetzuren bevatten, om vetafzetting in de vaten te voorkomen. Goede vetten zitten bijvoorbeeld in visolie, olijfolie en margarines. Voor de vertering van dit alles hebben we voldoende vezels, groente en fruit nodig.

Stork: ‘Zelf let ik er iedere dag op: ik doe geen suiker in de thee, eet geen boter op mijn brood en ik drink weinig alcohol.’

4 Vertrek uit de stad

Dat is een stuk gezonder voor luchtwegen, hart en bloedvaten. Dit heeft te maken met fijn stof, dat ons lichaam vooral binnendringt door de uitstoot van stikstofdioxide uit het verkeer en de industrie. De blootstelling daaraan is in steden hoger dan op het platteland, meldt de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM).

Als bepaalde Amerikaanse studies over langdurige blootstelling toepasbaar zijn op de Belgische situatie, kan dit je volgens het VMM een jaar van je leven kosten door verergering van luchtwegklachten en door hart- en vaatziekten. In België overlijden jaarlijks enige duizenden mensen – vooral ouderen – enkele dagen tot maanden eerder door kortdurende blootstelling aan fijn stof, blijkt onder meer uit eigen onderzoek van het VMM.

Stork, verknocht aan Amsterdam en het stadsleven, zou er de overstap niet meer voor maken. ‘Maar als je luchtwegproblemen hebt, is verhuizen naar de frisse buitenlucht een uitstekend idee. Dat adviseren artsen al 100 jaar.’

5 Word slimmer

Een leven lang leren, een leven lang fit? Het lijkt er wel op. Uit onderzoek van het Nationaal Instituut voor Statistiek (NIS) blijkt dat hoogopgeleide mensen zes à zeven jaar langer leven dan laagopgeleide mensen. Mensen in de lagere sociaaleconomische klassen roken vaker, hebben vaker een ongezond voedingspatroon en voeren vaker lichamelijk zwaar werk uit.

Dat heeft deels te maken met kennis over gezond leven en het eigen lichaam. Daaraan ontbreekt het schromelijk bij velen, meent Stork. ‘Mensen gaan voor een griepje naar de dokter, maar kunnen niet aanwijzen waar hun milt of lever zit. Daar zou in het onderwijs veel meer aandacht voor moeten zijn.’

Maar langer naar school gaan heeft nog een gezond voordeel: een hoger inkomen. Hoewel in België iedereen recht heeft op dezelfde zorg, hebben welgestelden meer keus. Stork: ‘Als je geld hebt, vlieg je naar Boston voor een nieuwe hartklep waar je in België op moet wachten.’