Een op de drie mensen ontwikkelt in de loop der jaren diabetes. Dat aantal neemt snel toe. Om uw kans op de ziekte te verkleinen wapent Reader’s Digest u met de feiten.

Eén naam, verschillende aandoeningen

Diabetespatiënten hebben te veel glucose in hun bloed. Glucose is de belangrijkste bron van energie, afkomstig uit koolhydraten in ons voedsel, en wordt in uw cellen opgenomen met behulp van het hormoon insuline. Als er iets mis is met de insuline in ons lichaam dan wordt er onvoldoende glucose opgenomen.

Dat kan een aantal oorzaken hebben. Bij sommige mensen maakt de alvleesklier geen insuline aan. Dat is type 1. Een klein aantal mensen krijgt diabetes nadat de alvleesklier is beschadigd, bijvoorbeeld na een auto-ongeval of een operatie. Het overgrote deel van de diabetespatiënten ontwikkelt echter diabetes type 2: het lichaam heeft moeite de insuline te verwerken die de alvleesklier wél produceert.

Artsen ontdekken steeds meer aandoeningen die onder de noemer diabetes vallen. Dr. Greg Fulcher, directeur van de afdeling voor diabetes, endocrinologie en stofwisseling van het Royal North Shore Hospital, Sydney (Australië), legt uit: ‘Naarmate we meer ontdekken, kunnen we de aandoeningen nauwkeuriger van elkaar onderscheiden; bijvoorbeeld of ze worden veroorzaakt door verschillende genetische afwijkingen. Er is daardoor al sprake van een type 1½, dat zowel elementen van type 1 als van type 2 heeft.’

Vooralsnog vormt type 2 het grootste gevaar voor de volksgezondheid. Bij Belgische diabetespatiënten heeft 85 tot 90 procent deze vorm. Het aantal patiënten stijgt bovendien snel: jaarlijks komen daar 23.500 nieuwe gevallen bij.

Omdat er een verband bestaat met overgewicht is de verontrustende trend dat het nu bij steeds jongere mensen wordt vastgesteld. Dat is een groot probleem, want hoe langer u met diabetes leeft, des te groter is de kans dat u complicaties ontwikkelt.

Leven met type 2

Natasha Pollard, een trainingsconsultant uit Albury (Australië), was pas 34 toen ze op oudejaar 2004 ontdekte dat ze type 2 had. Het was niet eens een echte verrassing: haar broer had type 1, haar zus had zwangerschapsdiabetes, en met haar ongeveer 100 kilo liep Natasha een verhoogd risico.

‘Al een paar jaar was ik moe en had ik vaak hoofdpijn en moest ik ’s nachts altijd opstaan om naar het toilet te gaan,’ zegt Natasha.

Mensen met overgewicht en een ‘appelvormig’ lichaam lopen het grootste risico. Vet rond de buikorganen vermindert de werking van insuline bij het reguleren van de glucosespiegel.

De meeste gevallen komen aan het licht na routinebloedonderzoek bij de huisarts. Doorgaans heeft de patiënt geen idee dat hij of zij diabetes heeft. Bij 300.000 Belgen is diabetes vastgesteld, maar er lopen naar schatting evenveel mensen rond die niet weten dat ze diabetes hebben.

Natasha wist wat haar te doen stond: afvallen. Ze sloofde zich uit in de fitness en lette op wat ze at. Maar twee jaar lang wisten de kilo’s van geen wijken. Nu interesseerde het Natasha weinig dat ze te dik was, maar wat haar wel irriteerde waren de zes pillen die ze per dag moest innemen voor het reguleren van haar diabetes, en een voor haar hoge bloeddruk. Dus meldde ze zich in 2006 aan bij de Weight Watchers en in een jaar tijd raakte ze een ongelooflijke 35 kilo kwijt. Ze is nu 38, slikt geen pillen meer, ziet er fantastisch uit en barst van de energie.

Mensen met type-2-diabetes hoeven niet per se een speciaal dieet te volgen, maar als ze te zwaar zijn – wat bij ongeveer 80 procent van hen het geval is – dan is het belangrijk dat ze afvallen.

‘Zelfs een gewichtsverlies van 5 tot 10 procent kan al helpen de bloedsuikerspiegel naar normale waarden terug te brengen,’ zegt diëtiste Dianne Harvey. ‘Daardoor neemt de kans op complicaties af.’

Veel mensen weten dat het belangrijk is om af te vallen en voldoende te bewegen maar kiezen ervoor dat niet te doen. Voor diabetespatiënten is het negeren van de risico’s echter spelen met vuur. Te veel suiker in het bloed beschadigt de bloedvaten en de organen. Dat betekent dat mensen met diabetes een veel grotere kans hebben op hart- en vaatziekten en op een hoog cholesterolgehalte. De kans op een hoge bloeddruk of overgewicht is drie keer groter dan bij andere mensen. Het is schokkend dat bijna 80 procent van de mensen met diabetes sterft als gevolg van een hartaanval of beroerte.

Het hoge glucosegehalte kan met name de kleine bloedvaten beschadigen, wat problemen veroorzaakt met de nieren, voeten, zenuwen en ogen. Een kwart van de patiënten ontwikkelt retinopathie (beschadiging van het netvlies) wat tot blindheid kan leiden. Dat betekent dat als diabetes niet goed onder controle blijft, patiënten te maken kunnen krijgen met nierfalen of afsterven van een voet of been, waarna amputatie noodzakelijk is.

Lichaamsbeweging en afvallen kunnen het risico op al deze complicaties verlagen, maar wat de meeste mensen zich niet realiseren is dat hun diabetes een voortschrijdende ziekte is. ‘Uiteindelijk hebben de meeste mensen met type-2-diabetes insuline nodig,’ zegt Harvey.

Type 1 uitgelegd

Het is niet prettig te moeten leven met de dreiging van ernstige complicaties. Maar het is zeker tragisch wanneer een kind diabetes heeft.

De diagnose type-1-diabetes wordt doorgaans al in de kindertijd gesteld. Bij type 1 valt het eigen immuunsysteem de alvleesklier aan. Dit geldt voor ongeveer 15 procent van de diabetesgevallen.

Type-1-diabetes kan niet worden voorkomen. Patiënten hebben gewoonlijk een genetische aanleg, maar het ontstaan van de ziekte wordt in gang gezet door iets in de omgeving, zoals een virus. Van oudsher wordt het jeugddiabetes genoemd, maar type 1 kan op elke leeftijd toeslaan.

Wat artsen nog niet kunnen verklaren, is waarom het aantal gevallen van dit type toeneemt. Onderzoek wijst in de richting van melk of bepaalde vetten die diabetes veroorzaken bij mensen met een genetische aanleg, maar op dit moment is dit nog theorie.

Gewoonlijk valt diabetes type 1 plotseling aan, snel en ingrijpend. Dat is wat er gebeurde met een schooljongen uit Sydney, Brad Jones, die net negen jaar oud was toen de diagnose werd gesteld.

Brad had altijd maar dorst en moest vaak naar de wc. Toen zijn ziekte zich openbaarde, verloor hij in zes dagen zeven kilo. ‘Om eerlijk te zijn dacht ik dat ik dood zou gaan,’ zegt Brad, die nu vijftien is.

Met behulp van een dieet, met continue bewaking van de bloedsuikerspiegel en met elke paar uur insuline-injecties werd Brads aandoening in toom gehouden. In tegenstelling tot type-2-diabetes draait het bij type 1 vooral om het controleren van het bloed – door de dosis insuline aan te passen aan de hoeveelheid genuttigde koolhydraten.

Mensen met deze ziekte waren eraan gewend dat ze naast de regelmatige insuline-injecties de hoeveelheid koolhydraten die ze aten zorgvuldig bewaakten. Tegenwoordig mogen de meeste patiënten alles eten, zolang het gezond is, en ze hun insuline-inname daarop aanpassen. ‘Dit geeft vrijheid en stelt hen in staat om een normaal leven te leiden,’ zegt Harvey, ‘maar het vraagt wel enige toewijding.’

Het grote probleem met type-1-diabetes is dat het ontzettend moeilijk is om telkens de juiste dosering te bepalen. Een te lage dosis kan levensbedreigend zijn. Het kan leiden tot een soort verzuring van het lichaam (zoals bij sporters), met een coma tot gevolg: het zogenaamde keto-acidotisch coma. Een te hoge dosis kan een ‘hypo’, oftewel een hypoglycemisch coma, tot gevolg hebben.

‘Het is erg belangrijk dat mensen zich realiseren dat je met type 1 toch een vol en actief leven kunt leiden. We krijgen kinderen, we reizen en we werken,’ zegt Renza Scibilla, type-1-diabetesspecialist bij de Australische Diabetesvereniging en zelf ook een type-1-patiënt.

Brads leven kent inderdaad geen beperkingen. Hij is inmiddels permanent aangesloten op een insulinepomp, die automatisch berekent hoeveel insuline hij nodig heeft op basis van wat hij eet en hoeveel hij beweegt. Dat maakt het voor hem makkelijker om gewoon een tiener te zijn – hij is een prima atleet, speelt tweemaal per week voetbal, en gaat uit met zijn vrienden.

Diabetes tijdens de zwangerschap

Er is nog een oorzaak voor diabetes: zwangerschap. Dit wordt zwangerschapsdiabetes genoemd, en het percentage neemt snel toe – elke vijf jaar vertienvoudigt het.

Waarom dat aantal zo snel stijgt is niet geheel duidelijk, maar zowel de hogere leeftijd van de moeders als het toenemend aantal mensen met overgewicht zijn hoofdverdachten. Omdat de druk die een zwangerschap op het lichaam legt een hogere bloedsuikerspiegel kan veroorzaken, is een zwangerschap vaak het laatste duwtje voor vrouwen met aanleg voor diabetes.

Tijdens de zwangerschap neemt de energiebehoefte toe en hinderen hormonen de werking van de insuline; de geproduceerde insuline wordt slecht gebruikt. Het lichaam is als het ware resistent geworden. Daardoor is de insulinebehoefte vanaf 24 weken twee- tot driemaal hoger dan normaal.

Zo’n 9 procent van de vrouwen ontwikkelt zwangerschapsdiabetes. Het komt gewoonlijk aan het licht tussen 24 en 28 weken zwangerschap na een routineglucosetolerantietest.

Beth Hare verwachtte dat de zwangerschap van haar eerste baby zonder problemen zou verlopen, zoals dat bij haar moeder en haar zus het geval was geweest. Dus ze was onaangenaam verrast toen uit de eerste bloedtest bleek dat zij een veel te hoge bloedsuikerspiegel had. Naast het feit dat zij 31 was, had ze verder geen risicofactoren voor diabetes. Toch bevestigde een tweede test de diagnose: ‘Mijn score was zo hoog dat deze buiten de grafiek viel,’ zegt ze.

Hare slaagde erin haar insulinebehoefte te verlagen door het volgen van een strikt dieet en door elke dag minimaal 30 minuten te bewegen.

Het was niet makkelijk, maar ze had een goede reden om vol te houden: kinderen van vrouwen met zwangerschapsdiabetes kunnen later ook problemen krijgen. De glucose van de moeder komt via de placenta in de bloedbaan van het kind, waardoor de alvleesklier van de baby wordt gestimuleerd tot het produceren van meer insuline. Dit kan leiden tot grotere baby’s, wat een extra risico betekent bij de bevalling. Ook is de kans groot dat deze kinderen later in hun leven type 2 zullen ontwikkelen.

Voor Beth was er goed nieuws. Ze verloor het extra gewicht dat ze was aangekomen en haar gezonde voeding en lichaamsbeweging gaven haar veel energie. Beth schonk het leven aan een gezond meisje, Marley. Hoewel haar bloedsuikerspiegel inmiddels weer normaal is, kreeg ze van haar arts wel te horen dat de problemen bij een eventuele volgende zwangerschap terug zullen keren. ‘De kans dat ik nu type 2 ontwikkel is groter geworden, dus gaat het meer om een verandering in mijn levensstijl dan om een dieet. Het is beslist iets dat ik moet volhouden,’ zegt ze.

Wat geldt voor diabetespatiënten geldt voor ons allemaal: regelmatig bewegen, gezonde voeding en het behouden van een juist gewicht zijn de sleutels tot een gezond leven met diabetes – en tot het voorkomen ervan.