De laatste dikke regendruppels van een onweersbui spetteren neer. Maar ondanks de regen kunnen tachtig gretige kinderen van vier tot veertien zich niet langer inhouden. Ze zijn hier voor hun wekelijkse Play Soccer-sessie en stromen het zompige speelveld op in de township Alexandra, iets ten noorden van Johannesburg. De vrijwilligers die de kinderen coachen zijn meestal maar iets ouder dan de oudste deelnemende kinderen. Ze plaatsen rode en gele pionnen tussen de plassen.

Neo Malema, een stevige 16-jarige jongen met een brede glimlach, komt onmiddellijk in actie met zijn coachgroepje. Binnen een paar minuten heeft hij iedereen in een kring om zich heen staan. Vandaag, vertelt hij, is het thema hiv/aids en hoe het virus van de een naar de ander gaat, net als de voetbal. Hij bijt op zijn lip in opperste concentratie, legt de bal op een pion en schopt hem hoog de lucht in. Weg met de regen! Weg met die wolken! Weg met alles dat het leven somber maakt!

‘Kom op jongens!’ roept hij. ‘Wij hebben alles in ons om winnaars te zijn!’ De bal valt neer op het veld maar wordt direct weer weggeschoten in een waas van schoenen en blote voeten. Play Soccer South Africa is weer begonnen.

De laatste tien jaar maakt dit opmerkelijke project gebruik van voetbal om kansarme jongeren in zes Afrikaanse landen, waaronder Zuid-Afrika, te bereiken en ze middels coachingsessies de basis van taalvaardigheid, rekenen, gezond leven en sociale thema’s te leren. Door deze jonge mensen leiderschapsvaardigheden bij te brengen, hoopt men dat ze beter in staat zullen zijn zichzelf en hun gemeenschap van de armoede te bevrijden.

Van op een net met voetballen bij de zijlijn vertelt de 26-jarige directeur van het programma, Sibulele ‘Sibu’ Sibaca, dat de organisatie is gesticht door de New Yorkse Judy McPherson. Zij had jaren voor UNICEF gewerkt en raakte geïnspireerd door de levenslessen die haar zoon leerde op en naast het voetbalveld. Judy stichtte Play Soccer Nonprofit International (PSNI) in 1999 in de VS, en in Ghana introduceerde ze het initiatief in 2001. Toen er sponsors uit het bedrijfsleven kwamen die voor het basismateriaal (truitjes, pionnenballen) zorgden, breidde het project zich ook uit naar andere Afrikaanse landen, met als eerste Zuid-Afrika in 2003, in samenwerking met UNICEF en het Zuid-Afrikaanse ministerie van Onderwijs. Vandaag de dag zijn er projecten in Alexandra, Tembisa en zeven andere plekken rond Johannesburg, die elk zo’n 200 kinderen bereiken.

‘Ik weet hoe belangrijk het is voor een kind dat anderen je zien staan, in je geloven, tijd in je investeren en je inspireren,’ zegt Sibu, die haar beide ouders aan aids verloor voor ze achttien jaar oud was. ‘Ik vind het fijn dat ik met behulp van sport kinderen zoals deze die hier vandaag spelen, voor kan lichten.’

De spelers variëren van onstuimige vierjarigen, die zich zo hard op de glibberige bal storten dat ze uitglijden, tot coole veertienjarigen die radslagen maken als ze scoren. Bijna de helft van de groep bestaat uit meisjes. Een ervan rent rond op roze glitterslippers.

De programma’s van Play Soccer bereiken de kinderen via campagnes in crèches, scholen, weeshuizen en buurtcentra. Op de inschrijfdag worden de kinderen die zich het eerst aanmelden het eerst aangenomen, waarbij de gelukkigen beloven het volledige programma (48 weken van wekelijkse sessies van twee uur) te voltooien. De meisjes worden gecoacht door Thumeka Mabayi, een rustige, beheerste vijftienjarige in zakelijk aandoende zwarte sportschoenen. ‘Ze zien mij een beetje als hun grote zus,’ zegt ze, terwijl ze de slipper-prinses van haar schoeisel bevrijdt. ‘Ik ben aardig, maar ze weten ook dat ze naar me moeten luisteren.’ Thumeka en Neo zijn, net als alle Play Soccer-coaches, zorgvuldig geselecteerd als potentiële leiders toen ze zelf het programma doorliepen. Beiden zeggen dat het hun leven heeft veranderd.

Thumeka woont bij haar werkloze astmatische vader, thuiswerkende moeder, vier broers en zussen tussen de twee en 22 jaar oud en een achtjarige neef. Haar oudste broer onderhoudt iedereen, maar is onlangs ernstig mishandeld en kan nu niet werken.

‘Vroeger had ik al mijn frustraties afgereageerd,’ zegt ze eerlijk. ‘Ik ben heel opvliegend. Maar op Play Soccer heb ik zelfbeheersing geleerd. En het coachen van de kleintjes heeft me zelfvertrouwen en geduld gegeven. Ze respecteren me en kijken naar me op, maar ik heb ook veel van hen geleerd. Onder andere hoe belangrijk het is om te luisteren, te ondersteunen en te onderhandelen. Ik kan nu beter met problemen omgaan, en daardoor kan mijn familie er ook beter mee omgaan.’

‘Play Soccer is mijn rots in de branding,’ zegt Neo plechtig, terwijl hij in het gras zit. ‘Ik was een ongeleid projectiel. Ik had geen respect voor mezelf en voor anderen.’ Toen Neo’s ouders uit elkaar gingen lieten ze hem en zijn kleine zusje achter bij hun grootmoeder, een thuiswerker. Op school gooide Neo er met de pet naar.

‘Maar afgelopen maart hoorde ik over dit project, waar je gratis mag voetballen, met coaches en goed materiaal, en ik ben gek op voetbal! Ze leren je hier voetbaltechnieken, maar ook andere dingen, zoals bewustwording rond aids, gelijkheid tussen man en vrouw, lichaamsverzorging en zelfs mondhygiëne, maar het voelt niet als leren. En je krijgt een gezonde snack.’

Neo deed het derde schooljaar opnieuw en slaagde. ‘Mijn oma was zo blij,’ glimlacht hij. ‘Ze geloofde wel in mij, maar was toch bezorgd. Play Soccer heeft me echt veranderd.’